<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="ZW09n0073d"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 73d 金刚经注颂释</title> <title xml:lang="zh-Hans">藏外<persName>佛</persName>教文献数位版, No. 73d 金刚经注颂释</title> <author>达照整理</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">9</idno>.<idno type="no">73d</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">藏外<persName>佛</persName>教文献</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">金刚经注颂释</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">方廣锠大德提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>新式标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2010-03-08T13:48:25"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0073a" n="0073a"/> <lb ed="ZW" n="0073a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">录文四</cb:mulu><head>〔录文四〕</head> <lb ed="ZW" n="0073a02"/> <lb ed="ZW" n="0073a03"/><p xml:id="pZW09p0073a0301">（前残）</p> <lb ed="ZW" n="0073a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0073a0401">应生无所住心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0073a0407" cb:place="inline">譬如□路，其程<anchor xml:id="nkr_note_orig_0073001" n="0073001"/>一百馀里， <lb ed="ZW" n="0073a05"/>一日可达，在路□□空舍而行懈怠，欲生其中，此属 <lb ed="ZW" n="0073a06"/>皆是怖畏之房中有恶鬼及有毒蛇，行人若住，必有 <lb ed="ZW" n="0073a07"/>伤害，于此不得生有住之心，行人住法，亦复如 <lb ed="ZW" n="0073a08"/>是，若住一法，即被法缚，不免生死。是故菩萨于 <lb ed="ZW" n="0073a09"/>诸法中应生无所住心。下文云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0073a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0073a1001">若心有住，则为非住。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0073a1009" cb:place="inline">释曰：真如之心，本自 <lb ed="ZW" n="0073a11"/>无住，若不住诸法，则与道相应，若住一法，即连 <lb ed="ZW" n="0073a12"/>正教既末，正教肯不是非，故云则为非住。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0073a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0073a1301">为利一切众生，应如是佈施。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0073a1312" cb:place="inline">精进之人，不见 <lb ed="ZW" n="0073a14"/>身心相，于一切毒蛇道路，乃至见一切虎狼、夜 <lb ed="ZW" n="0073a15"/>叉、罗刹，不生一念怖畏之心，此是佈施之義。口 <lb ed="ZW" n="0073a16"/>说空，心有怕惧，即不名佈施。心口相应，行解不 <lb ed="ZW" n="0073a17"/>二，即是利益。所言利益众生，应只是利益自心中 <lb ed="ZW" n="0073a18"/>众生，若能依前行解，即道心壮大。既得如是之 <lb ed="ZW" n="0073a19"/>用，虽具见闻觉知，不染万境，既得不染，即一切 <lb ed="ZW" n="0073a20"/>解脱，更有何不知□耶？</p> <lb ed="ZW" n="0073a21"/><p xml:id="pZW09p0073a2101">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0073a22"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0073a2201"><l>菩萨怀深智，</l><l>何曾不带悲。</l> <lb ed="ZW" n="0073a23"/><l>投身忧饿虎，</l><l>割肉恐鹰饥。</l> <lb ed="ZW" n="0073a24"/><l>精勤三大劫，</l><l>曾无一念疲。</l> <lb ed="ZW" n="0073a25"/><l>如能同此行，</l><l>皆得作大师。</l></lg></cb:div> <lb ed="ZW" n="0073a26"/> <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0074a" n="0074a"/> <lb ed="ZW" n="0074a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a0101">真语者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a0104" cb:place="inline">说一切性本无所说，即是真语。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0074a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a0201">实语者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a0204" cb:place="inline">说一切法无所有，即是实语。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0074a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a0301">如语者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a0304" cb:place="inline">说一切诸法，本来不动，有何不如？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0074a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a0401">不诳语者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a0405" cb:place="inline">一切众生闻如是说，皆得解脱，云 <lb ed="ZW" n="0074a05"/>何得诳？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0074a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a0601">不异语者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a0605" cb:place="inline">有是说有，无是说无，真是说真， <lb ed="ZW" n="0074a07"/>假是说假，何得有异？又不异语者，一切万法本性 <lb ed="ZW" n="0074a08"/>自空，将何为异？下文云是法平等，何得有异？</p> <lb ed="ZW" n="0074a09"/><p xml:id="pZW09p0074a0901">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0074a10"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0074a1001"><l>众生与蕴界，</l><l>名别体非殊。</l> <lb ed="ZW" n="0074a11"/><l>了心如似幻，</l><l>迷情见有馀。</l> <lb ed="ZW" n="0074a12"/><l>真言言不妄，</l><l>实语语非虚。</l> <lb ed="ZW" n="0074a13"/><l>始终无变异，</l><l><persName>佛</persName>性本来如。</l></lg></cb:div> <lb ed="ZW" n="0074a14"/> <lb ed="ZW" n="0074a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a1501">此法无实无虚。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a1507" cb:place="inline">虚是一边，实是一边，二边俱 <lb ed="ZW" n="0074a16"/>遣，故言无实无虚。此法真空之理，二乘之人灭色 <lb ed="ZW" n="0074a17"/>归空，犹是生灭，亦名外道空。空色俱遣，不立有 <lb ed="ZW" n="0074a18"/>无，语默双亡，是非荡尽，非心所测，非口所宣， <lb ed="ZW" n="0074a19"/>有不能有，无不能无，故言无实无虚。</p> <lb ed="ZW" n="0074a20"/><p xml:id="pZW09p0074a2001">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0074a21"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0074a2101"><l>证空便为实，</l><l>执我乃名虚。</l> <lb ed="ZW" n="0074a22"/><l>非空亦非我，</l><l>谁有复谁无？</l> <lb ed="ZW" n="0074a23"/><l>对病应施药，</l><l>无病药还祛。</l> <lb ed="ZW" n="0074a24"/><l>常观二空理，</l><l>颖脱入无馀。</l></lg></cb:div> <lb ed="ZW" n="0074a25"/> <lb ed="ZW" n="0074a26"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0074a2601">若菩萨心住于法而行佈施，如人入暗，则无所 <lb ed="ZW" n="0074a27"/>见。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0074a2702" cb:place="inline">此是偝明向暗，众生之心本自无住，无住之 <lb ed="ZW" n="0074a28"/>心，即是菩提。二乘之人，背菩提路，行凡夫道， <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0075a" n="0075a"/> <lb ed="ZW" n="0075a01"/>如人偝明向暗，犹如迷人，如此之人，盖不可言。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0075a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0075a0201">若菩萨，心不住法，而行佈施，如人有目，日 <lb ed="ZW" n="0075a03"/>光明照，见种种色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0075a0308" cb:place="inline">释曰：二乘不见色住色，譬如 <lb ed="ZW" n="0075a04"/>不见坑落坑，菩萨见色不住色，如人见坑不入坑。 <lb ed="ZW" n="0075a05"/>一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075001" n="0075001"/>切诸法但有假名，二乘之人为无慧目，不辩虚 <lb ed="ZW" n="0075a06"/>假。菩萨有目，能辩真假，见种种色，悉皆无相。 <lb ed="ZW" n="0075a07"/>达摩大师云：“不见色是见色”。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0075a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0075a0801">受持读诵。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0075a0805" cb:place="inline">常见自性名为受持，口常记之名为 <lb ed="ZW" n="0075a09"/>读诵。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0075a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0075a1001">初日分乃至中日分，以恒河沙等身佈施。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0075a1017" cb:place="inline">若约 <lb ed="ZW" n="0075a11"/>事相解者，只是一日之中三时捨身命<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075002" n="0075002"/>，求无上菩 <lb ed="ZW" n="0075a12"/>提，亦云三世捨身命<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075003" n="0075003"/>，求菩提道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075004" n="0075004"/>，亦云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075005" n="0075005"/>三大<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075006" n="0075006"/>阿僧 <lb ed="ZW" n="0075a13"/>只劫捨身命，求菩提道。此皆为迷，说于因地，非 <lb ed="ZW" n="0075a14"/>为悟者，顿持此经。若约悟人，观三世空，即是三 <lb ed="ZW" n="0075a15"/>时捨身命，初日分是过去世，後日分是未来世，中 <lb ed="ZW" n="0075a16"/>日分是现在世，虽作三世观，亦不及常见自性義。 <lb ed="ZW" n="0075a17"/>曰：三世自空，何假于观？常见自性者，即常见 <lb ed="ZW" n="0075a18"/><persName>佛</persName>。经云：“瞻仰尊颜，目不暂捨”。此即是信心 <lb ed="ZW" n="0075a19"/>不逆。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0075a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0075a2001">书写。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0075a2003" cb:place="inline">了了见性，目之为书；开示于人，故名 <lb ed="ZW" n="0075a21"/>为写。众生得悟，记之于心，念念时中更无妄失， <lb ed="ZW" n="0075a22"/>故名书写。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0076a" n="0076a"/> <lb ed="ZW" n="0076a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0076a0101">受持。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0076a0103" cb:place="inline">万法在性，名之为受；法淸净故，目之 <lb ed="ZW" n="0076a02"/>为持；故名受持。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0076a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0076a0301">读诵。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0076a0303" cb:place="inline">在心曰读，在口曰诵，心口相应，故名 <lb ed="ZW" n="0076a04"/>读诵。</p> <lb ed="ZW" n="0076a05"/><p xml:id="pZW09p0076a0501">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0076a06"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0076a0601"><l>众生与<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076001" n="0076001"/>寿者，</l><l>蕴上假虚名。</l> <lb ed="ZW" n="0076a07"/><l>如龟毛不实，</l><l>似兔角无形。</l> <lb ed="ZW" n="0076a08"/><l>捨身犹妄识，</l><l>施命为迷情。</l> <lb ed="ZW" n="0076a09"/><l>详论福比智，</l><l>不及受持经。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0076a10"/> <lb ed="ZW" n="0076a11"/><p xml:id="pZW09p0076a1101">大乘之人，色空俱遣，不著二边。二边既无， <lb ed="ZW" n="0076a12"/>中道何立？一切不拘、不染，万境即是大乘。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0076a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0076a1301">最上乘者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0076a1305" cb:place="inline">无遣可遣，亦不言无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076002" n="0076002"/>遣，亦不言拘 <lb ed="ZW" n="0076a14"/>与不拘，言语道断，心行处灭，此名最上乘。大 <lb ed="ZW" n="0076a15"/>乘，是菩萨所行之路<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076003" n="0076003"/>。最上乘者，即是诸<persName>佛</persName>位地。</p> <lb ed="ZW" n="0076a16"/><p xml:id="pZW09p0076a1601">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0076a17"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0076a1701"><l>所作皆依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076004" n="0076004"/>性，</l><l>修成<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076005" n="0076005"/>功德林。</l> <lb ed="ZW" n="0076a18"/><l>终无趣寂意，</l><l>唯有济群心。</l> <lb ed="ZW" n="0076a19"/><l>行悲悲廣大，</l><l>用智智慧深。</l> <lb ed="ZW" n="0076a20"/><l>利他兼自利，</l><l>小圣讵堪任。</l></lg></cb:div> <lb ed="ZW" n="0076a21"/> <lb ed="ZW" n="0076a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0076a2201">荷担<persName>如来</persName>阿耨菩提。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0076a2209" cb:place="inline">即是大乘之人，担者是荷 <lb ed="ZW" n="0076a23"/>负之義也。依法修行即名荷担。</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0077a" n="0077a"/> <lb ed="ZW" n="0077a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0077a0101">乐小法者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0077a0105" cb:place="inline">即是二乘之人，故说著我见、人 <lb ed="ZW" n="0077a02"/>见。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0077a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0077a0301">是人先世罪业，应堕恶道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0077a0311" cb:place="inline">此人前世有罪，合 <lb ed="ZW" n="0077a04"/>堕恶道，今世持经。时有人语曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0077001" n="0077001"/>：汝前既作了如许 <lb ed="ZW" n="0077a05"/>重罪，今时持经，有何所益？持经之次，被人轻贱 <lb ed="ZW" n="0077a06"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0077002" n="0077002"/>。持经之人不听是语已，贪经故，不听馀声。此人 <lb ed="ZW" n="0077a07"/>虽有重罪，其罪消灭。更一释，前心起妄，合结罪 <lb ed="ZW" n="0077a08"/>业，後心觉悔，轻贱前心，即业结不成，故云消 <lb ed="ZW" n="0077a09"/>灭。此人不久当得菩提。</p> <lb ed="ZW" n="0077a10"/><p xml:id="pZW09p0077a1001">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0077a11"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0077a1101"><l>先身有报障，</l><l>今日受持经。</l> <lb ed="ZW" n="0077a12"/><l>暂被人轻贱，</l><l>重罪转为轻。</l> <lb ed="ZW" n="0077a13"/><l>若了依他起，</l><l>能除执计情。</l> <lb ed="ZW" n="0077a14"/><l>常依般若观，</l><l>何虑不圆成。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0077a15"/> <lb ed="ZW" n="0077a16"/><p xml:id="pZW09p0077a1601">次下<persName>如来</persName>说因地修行，已曾供养无量亿<persName>佛</persName>，虽 <lb ed="ZW" n="0077a17"/>即如是，不如有人于末劫世中得悟者，<persName>如来</persName>于过去 <lb ed="ZW" n="0077a18"/>劫中供养功德百分不及末劫时修行之一分功德。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0077a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0077a1901">狐疑不信。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0077a1905" cb:place="inline">二乘之人，慧目不开，不见<persName>如来</persName>平 <lb ed="ZW" n="0077a20"/>等之性，不信一切众生本来是<persName>佛</persName>，不信生死与涅槃 <lb ed="ZW" n="0077a21"/>等，不信烦恼即菩提一相，不信无持无犯，乃至不 <lb ed="ZW" n="0077a22"/>信男子女人同于一相，亦不信一切众生是一切诸 <lb ed="ZW" n="0077a23"/><persName>佛</persName>，为小乘之人无目，不见无二之法，诸<persName>佛</persName>慈悲恐 <lb ed="ZW" n="0077a24"/>堕二乘凡夫，故不具说，须看诸经。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0077a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0077a2501">云何应住？云何降伏其心？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0077a2511" cb:place="inline">空生为後代众生重 <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0078a" n="0078a"/> <lb ed="ZW" n="0078a01"/>更问<persName>佛</persName>，<persName>佛</persName>答：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0078a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0078a0201">当生如是心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0078a0206" cb:place="inline">释还是前四生義，如者，是空之 <lb ed="ZW" n="0078a03"/>异名，为众生执色，<persName>佛</persName>即说空，是为众生治病尔！</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0078a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0078a0401">我应灭度一切众生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078001" n="0078001"/>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0078a0409" cb:place="inline">众<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078002" n="0078002"/>生即是妄念，意欲灭 <lb ed="ZW" n="0078a05"/>妄念，意欲灭妄取真，为众生执妄故灭，众生随<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0078a06"/>语<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078003" n="0078003"/>，遂即灭之，既得灭已，即云我无妄想。经云 <lb ed="ZW" n="0078a07"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0078004" n="0078004"/>：灭度一切众生已。释曰：如此之语幷教初心，故 <lb ed="ZW" n="0078a08"/>令灭妄归真。而无有一众生实灭度者。此是菩萨第 <lb ed="ZW" n="0078a09"/>一義空，见一切众生本来涅槃，无众生相。下文 <lb ed="ZW" n="0078a10"/>云：若菩萨有我相、人相即非菩萨。</p> <lb ed="ZW" n="0078a11"/><p xml:id="pZW09p0078a1101">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0078a12"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0078a1201"><l>空生重请问，</l><l>无心自为身。</l> <lb ed="ZW" n="0078a13"/><l>欲发菩提者，</l><l>当了现前因。</l> <lb ed="ZW" n="0078a14"/><l>行悲疑似妄，</l><l>用智乃为真。</l> <lb ed="ZW" n="0078a15"/><l>度生权用我，</l><l>证理即无人。</l></lg></cb:div> <lb ed="ZW" n="0078a16"/> <lb ed="ZW" n="0078a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0078a1701">燃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078005" n="0078005"/>灯<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0078a1704" cb:place="inline">智慧性是，借灯为喩，智慧光照无 <lb ed="ZW" n="0078a18"/>馀世界，故号燃灯。<persName>佛</persName>问空生：汝谓<persName>如来</persName>于智慧 <lb ed="ZW" n="0078a19"/>中，有法得菩提不？空生答：<persName>佛</persName>于智慧中，无有法 <lb ed="ZW" n="0078a20"/>得菩提。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0078a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0078a2101"><persName>佛</persName>言：如是如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0078a2107" cb:place="inline">智慧即是一切法，不可以法 <lb ed="ZW" n="0078a22"/>得故，无有法得菩提。下文云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0078a23"/> <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0079a" n="0079a"/> <lb ed="ZW" n="0079a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0079a0101">实无有法，<persName>如来</persName>得阿耨菩提。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0079a0112" cb:place="inline">此即是受记義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079001" n="0079001"/>， <lb ed="ZW" n="0079a02"/>若離智慧，别有法可得，即是虚妄，如何得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079002" n="0079002"/>受记？ <lb ed="ZW" n="0079a03"/>经云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0079a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0079a0401">若有法<persName>如来</persName>得阿耨菩提者，燃灯<persName>佛</persName>则不与我受 <lb ed="ZW" n="0079a05"/>记。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0079a0502" cb:place="inline">释曰：若有法得菩提，即是人法俱存，既有人 <lb ed="ZW" n="0079a06"/>法，即同凡夫，如何得受记耶？无记可记是名受 <lb ed="ZW" n="0079a07"/>记。</p> <lb ed="ZW" n="0079a08"/><p xml:id="pZW09p0079a0801">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0079a09"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0079a0901"><l>人与法相持，</l><l>二相本来如。</l> <lb ed="ZW" n="0079a10"/><l>法空人似妄，</l><l>人空法亦祛。</l> <lb ed="ZW" n="0079a11"/><l>人法两俱实，</l><l>受记可非虚。</l> <lb ed="ZW" n="0079a12"/><l>一切皆如幻，</l><l>谁言得有无。</l></lg></cb:div> <lb ed="ZW" n="0079a13"/> <lb ed="ZW" n="0079a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0079a1401"><persName>如来</persName>者即诸法如義。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0079a1409" cb:place="inline">释曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079003" n="0079003"/>：见一切法本来不 <lb ed="ZW" n="0079a15"/>生，即是如義，如義即<persName>如来</persName>。勝天王经云：众生如 <lb ed="ZW" n="0079a16"/>如，<persName>佛</persName>亦如如，无一无二。净名云：一切法皆如 <lb ed="ZW" n="0079a17"/>也，众圣贤亦如也，夫如者，不二不异。诸法若 <lb ed="ZW" n="0079a18"/>生，即有一有二，既有一二，何得不异？只是诸法 <lb ed="ZW" n="0079a19"/>空相，即无有异。金刚三昧经云：相性如如无所 <lb ed="ZW" n="0079a20"/>动。以要言之，因缘若是有，诸法应不如；因缘既 <lb ed="ZW" n="0079a21"/>本空，诸法自然如。故知诸法即如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079004" n="0079004"/>義。下文云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0079a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0079a2201">是故<persName>如来</persName>说一切法，皆是<persName>佛</persName>法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0079a2213" cb:place="inline">释曰：一切法 <lb ed="ZW" n="0079a23"/>若生，即非<persName>佛</persName>法。一切法本来不生，云何不是<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0079a24"/>法？法 <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0080a" n="0080a"/> <lb ed="ZW" n="0080a01"/>若有<persName>佛</persName>即有生，<persName>佛</persName>既<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080001" n="0080001"/>无生，法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080002" n="0080002"/>何生耳？下文云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0080a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0080a0201">所言一切法者，即非一切法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0080a0212" cb:place="inline">释曰：诸法若 <lb ed="ZW" n="0080a03"/>生，即有名字，名字依名而呼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080003" n="0080003"/>，故名一切法。今明 <lb ed="ZW" n="0080a04"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0080004" n="0080004"/>诸法本来不生，何有名字？名字与法，二俱空故， <lb ed="ZW" n="0080a05"/>故言即非一切法。下文云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0080a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0080a0601">是名一切法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0080a0606" cb:place="inline">了诸法空，本无一切法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080005" n="0080005"/>，是故名 <lb ed="ZW" n="0080a07"/>一切法。涅槃第十四<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080006" n="0080006"/>卷云：<persName>佛</persName>即是法，法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080007" n="0080007"/>即是 <lb ed="ZW" n="0080a08"/><persName>佛</persName>，故知一切法本来不生，<persName>佛</persName>亦不生。法花经云： <lb ed="ZW" n="0080a09"/>诸法从本来，常自寂灭相。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0080a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0080a1001">我当灭度无量众生，则不名菩萨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0080a1014" cb:place="inline">释曰：众生 <lb ed="ZW" n="0080a11"/>即是妄想，亦名烦恼。若有妄想烦恼，即<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080008" n="0080008"/>同外道， <lb ed="ZW" n="0080a12"/>灭色归空，不了色性自空。起心灭妄，如此见者， <lb ed="ZW" n="0080a13"/>即非菩萨。净名经云：色性自空，非色灭空。见众 <lb ed="ZW" n="0080a14"/>生者，如人食莨菪子，空眼见针花，空中无针，病 <lb ed="ZW" n="0080a15"/>眼妄见，如此之人，同凡夫外道，盖不可言，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080009" n="0080009"/>言 <lb ed="ZW" n="0080a16"/>不名菩萨。下文云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0080a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0080a1701">无有法名为菩萨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0080a1708" cb:place="inline">释曰：一切空寂，本来不 <lb ed="ZW" n="0080a18"/>生，不见生死，不见涅槃，不见烦恼，不见一切 <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0081a" n="0081a"/> <lb ed="ZW" n="0081a01"/>法，是名见法。正见之时无可见，即是菩萨，故云 <lb ed="ZW" n="0081a02"/>无有法，名为菩萨。下文云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0081a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0081a0301">若菩萨通达无我法者，<persName>如来</persName>说名真是菩萨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0081a0318" cb:place="inline">释 <lb ed="ZW" n="0081a04"/>曰：一切诸法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081001" n="0081001"/>皆无自性。各各不能自名，故说无 <lb ed="ZW" n="0081a05"/>我，诸法若生，即有我相，法既<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081002" n="0081002"/>不生，谁言有我， <lb ed="ZW" n="0081a06"/>了无我者即是通达。次明五眼，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0081a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0081a0701">肉眼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0081a0703" cb:place="inline">释曰：见色空寂，名为肉眼，此为初 <lb ed="ZW" n="0081a08"/>心，先用肉眼。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0081a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0081a0901">天眼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0081a0903" cb:place="inline">前既见色性本空，一切皆无，有一切 <lb ed="ZW" n="0081a10"/>法，能有者，既若如是，一切法平等，即是天眼所 <lb ed="ZW" n="0081a11"/>见。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0081a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0081a1201">慧眼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0081a1203" cb:place="inline">前既见一切平等，即无二相，即无分 <lb ed="ZW" n="0081a13"/>别。思益经云：慧眼见无物可见，故名慧眼。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0081a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0081a1401">法眼。见世间无世间，见一切法无一切法，见 <lb ed="ZW" n="0081a15"/>一切相无一切相，见世间法是出世间法，此是法 <lb ed="ZW" n="0081a16"/>眼。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0081a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0081a1701"><persName>佛</persName>眼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0081a1703" cb:place="inline">见一切法，本来不动不生，无取无舍， <lb ed="ZW" n="0081a18"/>如是见者名为<persName>佛</persName>眼。此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081003" n="0081003"/>五眼者，无论凡圣共同有 <lb ed="ZW" n="0081a19"/>之。在圣名为五眼，在凡名为五无明，亦名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081004" n="0081004"/>五十 <lb ed="ZW" n="0081a20"/>恶，亦名五无间。</p> <lb ed="ZW" n="0081a21"/><p xml:id="pZW09p0081a2101">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0081a22"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0081a2201"><l>天眼通非碍，</l><l>肉眼碍非通。</l> <lb ed="ZW" n="0081a23"/><l>法眼唯观俗，</l><l>慧眼直缘空。</l> <lb ed="ZW" n="0081a24"/><l><persName>佛</persName>眼如千日，</l><l>照异体还同。</l> <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0082a" n="0082a"/> <lb ed="ZW" n="0082a01"/><l>圆明法界内，</l><l>无处不鉴容。</l></lg></cb:div> <lb ed="ZW" n="0082a02"/> <lb ed="ZW" n="0082a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a0301">尔所国土中。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a0306" cb:place="inline">眼耳鼻舌身意，乃至心有起处， <lb ed="ZW" n="0082a04"/>皆是国土。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0082a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a0501">所有众生者，</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a0506" cb:place="inline">即是妄念也。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0082a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a0601">若干种心，<persName>如来</persName>悉知。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a0609" cb:place="inline"><persName>如来</persName>者，即是本心，一 <lb ed="ZW" n="0082a07"/>切妄念皆从本心而生，何得不知？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0082a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a0801"><persName>如来</persName>说诸心皆为非心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a0810" cb:place="inline">妄从本心起而起，此是 <lb ed="ZW" n="0082a09"/>主客之心，本心是主，妄心是客，不可将客为主 <lb ed="ZW" n="0082a10"/>人，不可将郞主以为奴，不可为奴以为郞主，不可 <lb ed="ZW" n="0082a11"/>将贼为子，如此说者，皆约五阴而论，约化用之 <lb ed="ZW" n="0082a12"/>处，辩其是非，定其宗旨，分拆邪正，拣练假真， <lb ed="ZW" n="0082a13"/>恐学者徒然，故作是说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0082a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a1401">是名为心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a1405" cb:place="inline">见妄念不生本无，妄念即是本心， <lb ed="ZW" n="0082a15"/>故言是名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082001" n="0082001"/>为心，即是菩萨心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082002" n="0082002"/>，亦名涅槃心，亦名 <lb ed="ZW" n="0082a16"/>道心，亦名<persName>佛</persName>心，亦名菩萨心，微上语。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0082a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a1701">所以者何？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a1705" cb:place="inline">答：</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0082a1706" cb:place="inline">过去心不可得，现在心不可 <lb ed="ZW" n="0082a18"/>得，未来心不可得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0082a1808" cb:place="inline">释曰：说了名过去，今语名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082003" n="0082003"/>现 <lb ed="ZW" n="0082a19"/>在，未语名未来，说此三身者，为约五阴身，若推 <lb ed="ZW" n="0082a20"/>五阴空，即无过去、未来、现在等心，故言三心不 <lb ed="ZW" n="0082a21"/>可得。</p> <lb ed="ZW" n="0082a22"/><p xml:id="pZW09p0082a2201">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0082a23"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0082a2301"><l>依他一念起，</l><l>俱为妄所行。</l> <lb ed="ZW" n="0082a24"/><l>便分六十二，</l><l>九百乱纵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082004" n="0082004"/>横。</l> <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0083a" n="0083a"/> <lb ed="ZW" n="0083a01"/><l>过去灭已灭，</l><l>当来生不生。</l> <lb ed="ZW" n="0083a02"/><l>常作如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083001" n="0083001"/>此观，</l><l>真妄坦然平。</l></lg></cb:div> <lb ed="ZW" n="0083a03"/> <lb ed="ZW" n="0083a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0083a0401">以福得无故，<persName>如来</persName>说得福德多。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0083a0413" cb:place="inline">此是无心破有 <lb ed="ZW" n="0083a05"/>心，为凡夫起心受福，起心作福，此是妄心，故云 <lb ed="ZW" n="0083a06"/>无福。若了人法二空，心即不起，心若不起，即无 <lb ed="ZW" n="0083a07"/>心作福，亦无心受福，无心即是<persName>佛</persName>。故云得福德 <lb ed="ZW" n="0083a08"/>多。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0083a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0083a0901"><persName>如来</persName>说具足色身，即非具足色身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0083a0914" cb:place="inline">释曰：<persName>如来</persName> <lb ed="ZW" n="0083a10"/>色身具足三十二相，身长丈六，紫磨金色。<persName>佛</persName>问空 <lb ed="ZW" n="0083a11"/>生：此身<persName>如来</persName>是不？答：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0083a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0083a1201">不也<persName>世尊</persName>，<persName>如来</persName>不应以色身见。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0083a1213" cb:place="inline">此是色身，非 <lb ed="ZW" n="0083a13"/>是<persName>如来</persName>；<persName>如来</persName>无相，色身有形；<persName>如来</persName>无生，色身有 <lb ed="ZW" n="0083a14"/>生；<persName>如来</persName>无灭，色身有灭，所以我不将色身以为如 <lb ed="ZW" n="0083a15"/>来。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0083a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0083a1601"><persName>如来</persName>说色身非是色身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0083a1610" cb:place="inline">此色身者是推方便，应 <lb ed="ZW" n="0083a17"/>化是方便之身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083002" n="0083002"/>，</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0083a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0083a1801">是名具足色身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0083a1807" cb:place="inline">即是妙色之身，妙色之身即是 <lb ed="ZW" n="0083a19"/><persName>如来</persName>，<persName>如来</persName>者即是法身，法身能合万法，不生不 <lb ed="ZW" n="0083a20"/>灭，不去不来，故云是名具足色身。</p> <lb ed="ZW" n="0083a21"/><p xml:id="pZW09p0083a2101">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0083a22"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0083a2201"><l>八十随形好，</l><l>相分三十二。</l> <lb ed="ZW" n="0083a23"/><l>应报<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083003" n="0083003"/>万般身，</l><l>理中非一异。</l> <lb ed="ZW" n="0083a24"/><l>人法两俱遣，</l><l>色身齐一弃。</l> <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0084a" n="0084a"/> <lb ed="ZW" n="0084a01"/><l>所以证菩提，</l><l>实由诸相離。</l></lg></cb:div> <lb ed="ZW" n="0084a02"/> <lb ed="ZW" n="0084a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0084a0301">若人言<persName>如来</persName>有说法，即为谤<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0084a0313" cb:place="inline">释曰：<persName>佛</persName>身者 <lb ed="ZW" n="0084a04"/>即法身也，法身作何形相，而言有说，故知<persName>如来</persName>无 <lb ed="ZW" n="0084a05"/>所说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0084a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0084a0601">无法可说是名说法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0084a0609" cb:place="inline">释曰：若对五阴色身即有 <lb ed="ZW" n="0084a07"/>所说，若了色是空，空中无说。若对法身，法身具 <lb ed="ZW" n="0084a08"/>合万法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084001" n="0084001"/>，是名说法。更有一释，约世谛而言，为色 <lb ed="ZW" n="0084a09"/>身是妄，说亦是妄，空有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084002" n="0084002"/>名故云是说<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084003" n="0084003"/>法。更有一 <lb ed="ZW" n="0084a10"/>释，若约化境，即是化身说法。若约理而言，即是 <lb ed="ZW" n="0084a11"/>法身说法。法<persName>佛</persName>说法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084004" n="0084004"/>，唯<persName>佛</persName>与<persName>佛</persName>乃能知之。非诸二 <lb ed="ZW" n="0084a12"/>乘凡夫之所能解，已下可知。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0084a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0084a1301">是法平等，无有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084005" n="0084005"/>高下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084006" n="0084006"/>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0084a1309" cb:place="inline">二乘之人为<persName>佛</persName>是高， <lb ed="ZW" n="0084a14"/>众生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084007" n="0084007"/>是下，此是妄识分别，依识而解，菩萨了人法 <lb ed="ZW" n="0084a15"/>空，本来无妄识，无所分别，即一切法平等，无有 <lb ed="ZW" n="0084a16"/>高下。二乘无目，不见<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084008" n="0084008"/>自心，自生高下想，为涅槃 <lb ed="ZW" n="0084a17"/>是高，生死为下，菩提是高，烦恼是下。一切万 <lb ed="ZW" n="0084a18"/>法，实无高下，人心自有高下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084009" n="0084009"/>相，是故<name role="" type="person">螺髻梵王</name> <lb ed="ZW" n="0084a19"/>言：人者心有高下，不依<persName>佛</persName>惠。二乘之人，亦复如 <lb ed="ZW" n="0084a20"/>是，心有高下，不依正法，故见有高下。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0085a" n="0085a"/> <lb ed="ZW" n="0085a01"/><p xml:id="pZW09p0085a0101">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0085a02"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0085a0201"><l>水陆同真际，</l><l>飞行体一如。</l> <lb ed="ZW" n="0085a03"/><l>理中何彼此，</l><l>法上岂亲疏。</l> <lb ed="ZW" n="0085a04"/><l>自他分别遣，</l><l>高下执情除。</l> <lb ed="ZW" n="0085a05"/><l>了知平等性，</l><l>咸共入无馀。</l></lg></cb:div> <lb ed="ZW" n="0085a06"/> <lb ed="ZW" n="0085a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0085a0701">修一切善法即得菩提。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0085a0710" cb:place="inline">即<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085001" n="0085001"/>是般若波罗蜜法，即 <lb ed="ZW" n="0085a08"/>是菩提<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085002" n="0085002"/>。下文云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085003" n="0085003"/>：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0085a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0085a0901">所言善法者，<persName>如来</persName>说非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085004" n="0085004"/>善<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085005" n="0085005"/>法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0085a0912" cb:place="inline">释曰：非者云 <lb ed="ZW" n="0085a10"/>空了人法二空，即无恶无善，既不作恶，即无地 <lb ed="ZW" n="0085a11"/>狱。若不修<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085006" n="0085006"/>善，即无天堂。能如是知，即不被二境 <lb ed="ZW" n="0085a12"/>所摄，即无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085007" n="0085007"/>所拘，即是菩提之路。故下文云：是名 <lb ed="ZW" n="0085a13"/>善法。次下挍量更无别<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085008" n="0085008"/>義。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0085a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0085a1401">实无众生<persName>如来</persName>度者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0085a1409" cb:place="inline">释曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085009" n="0085009"/>：众生者，只是汝 <lb ed="ZW" n="0085a15"/>心，妄想分别；种种顚倒，即是众生；<persName>佛</persName>出于世， <lb ed="ZW" n="0085a16"/>只汝妄心。思益经<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085010" n="0085010"/>云：<persName>佛</persName>出于世，为度妄想。尔 <lb ed="ZW" n="0085a17"/>不了人法二空，为定有如是烦恼众生可度。若了人 <lb ed="ZW" n="0085a18"/>法二空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085011" n="0085011"/>，即无妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086001" n="0086001"/>众生可度。如是度者，即名真 <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0086a" n="0086a"/> <lb ed="ZW" n="0086a01"/>度。若度外众生，即合总度尽，云何即今有如许<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086002" n="0086002"/>众 <lb ed="ZW" n="0086a02"/>生受流浪生死？故经云：迷即<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086003" n="0086003"/>众生，悟即是<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0086a03"/>出于世，教示人：自制六根，降断三毒，舍贪嗔 <lb ed="ZW" n="0086a04"/>痴。凡夫用<persName>佛</persName>语，如此等事渐渐轻微，即是度众 <lb ed="ZW" n="0086a05"/>生，若证真空之理，实无可度。下文云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0086a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0086a0601">若有众生<persName>如来</persName>度者，<persName>如来</persName>即有我、人、众生、 <lb ed="ZW" n="0086a07"/>寿者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0086a0703" cb:place="inline">释曰：<persName>如来</persName>若有形相，即可言：<persName>如来</persName>度众 <lb ed="ZW" n="0086a08"/>生。<persName>如来</persName>既无相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086004" n="0086004"/>貌，谁见度众生？众生无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086005" n="0086005"/>形相， <lb ed="ZW" n="0086a09"/><persName>佛</persName>亦无形，二俱无相，不可以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086006" n="0086006"/>无相度无相。下文 <lb ed="ZW" n="0086a10"/>云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0086a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0086a1101"><persName>如来</persName>说有我者，则非有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086007" n="0086007"/>我，而凡夫之人以为 <lb ed="ZW" n="0086a12"/>有我。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0086a1203" cb:place="inline">释曰：二乘、凡夫，执有我相，所以離生死 <lb ed="ZW" n="0086a13"/>而求涅槃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086008" n="0086008"/>，舍烦恼而求菩提，舍一边，取一边，故 <lb ed="ZW" n="0086a14"/>名凡夫。下文云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0086a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0086a1501">凡夫者，<persName>如来</persName>说则非凡夫。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0086a1511" cb:place="inline">释曰：凡夫亦空， <lb ed="ZW" n="0086a16"/>迷者妄执。但无执心，一切淸净。转轮圣王乃是西 <lb ed="ZW" n="0086a17"/>国天子，亦有三十二相，<persName>佛</persName>亦有三十二相，如何分 <lb ed="ZW" n="0086a18"/>别？<persName>佛</persName>恐众生不能分别，故作是问。空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086009" n="0086009"/>生解空第 <lb ed="ZW" n="0086a19"/>一，<persName>佛</persName>所以将<persName>如来</persName>名字相，或故问汝：以三十二相 <lb ed="ZW" n="0086a20"/>观<persName>如来</persName>不？须菩提果然执相而答：</p></cb:div> <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0087a" n="0087a"/> <lb ed="ZW" n="0087a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0087a0101">如是如是，以三十二相观<persName>如来</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0087a0113" cb:place="inline"><persName>佛</persName>即问道：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0087a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0087a0201">若以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087001" n="0087001"/>三十二相观<persName>如来</persName>者，转轮圣王则<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087002" n="0087002"/>是如 <lb ed="ZW" n="0087a03"/>来。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0087a0302" cb:place="inline">空生忽悟：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0087a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0087a0401">如我解<persName>佛</persName>所说義，不应以三十二相观<persName>如来</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0087a0418" cb:place="inline">释 <lb ed="ZW" n="0087a05"/>曰：三十二相即是色身，亦是相貌；<persName>如来</persName>无色，亦 <lb ed="ZW" n="0087a06"/>无相貌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087003" n="0087003"/>，不可将相貌以为<persName>如来</persName>，亦不可将音声以为 <lb ed="ZW" n="0087a07"/><persName>如来</persName>，若以音声为<persName>如来</persName><anchor xml:id="nkr_note_orig_0087004" n="0087004"/>者，风声、水声、鸟声、兽 <lb ed="ZW" n="0087a08"/>声，则合是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087005" n="0087005"/><persName>如来</persName>。<persName>如来</persName>无色无声，是故偈云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087006" n="0087006"/>：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0087a09"/> <lb ed="ZW" n="0087a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0087a1001">若以色见我，以音声求我。是人行邪道，不能 <lb ed="ZW" n="0087a11"/>见<persName>如来</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0087a1104" cb:place="inline">释曰：我者是自性之義，是名真我。音者 <lb ed="ZW" n="0087a12"/>是灵之别名，亦名神灵。離此而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087007" n="0087007"/>求，皆落邪道。色 <lb ed="ZW" n="0087a13"/>亦是苗，声亦是苗。末法时中，所有修学者，皆认 <lb ed="ZW" n="0087a14"/>相及认音声者，多如是之人，尽不契真理。</p> <lb ed="ZW" n="0087a15"/><p xml:id="pZW09p0087a1501">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0087a16"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0087a1601"><l>涅槃含四德，</l><l>唯我契真常。</l> <lb ed="ZW" n="0087a17"/><l>音名八自在，</l><l>独一最灵长。</l> <lb ed="ZW" n="0087a18"/><l>非色非声相，</l><l>心识岂能量。</l> <lb ed="ZW" n="0087a19"/><l>看时不可见，</l><l>悟理即形彰。</l></lg></cb:div> <lb ed="ZW" n="0087a20"/> <lb ed="ZW" n="0087a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0087a2101">莫作是念。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0087a2105" cb:place="inline"><persName>佛</persName>恐空生落断灭见，故示合離两 <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0088a" n="0088a"/> <lb ed="ZW" n="0088a01"/>边。前既云：观<persName>如来</persName>不得以具足相观。今又恐空生 <lb ed="ZW" n="0088a02"/>执著不作具足相，故道：莫作是念，<persName>如来</persName>不以具足 <lb ed="ZW" n="0088a03"/>相故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088001" n="0088001"/>，得阿耨菩提。又向空生道：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0088a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0088a0401">如若作是念发菩提者，说诸法断灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0088a0415" cb:place="inline">释曰：若 <lb ed="ZW" n="0088a05"/>作有相观，即是一边见；若作无相观，亦是一边 <lb ed="ZW" n="0088a06"/>见；若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088002" n="0088002"/>作有无观，即是断灭法。下文云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0088a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0088a0701">于法不说断灭相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0088a0708" cb:place="inline">释曰：真如法性，非是有 <lb ed="ZW" n="0088a08"/>无；真如之心，湛然不动。观与不观，皆是起作； <lb ed="ZW" n="0088a09"/>起作之心，原是生灭，故言莫作是念。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0088a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0088a1001">若复有人，知一切法无我，得成于忍。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0088a1015" cb:place="inline">释曰： <lb ed="ZW" n="0088a11"/>一切万法，本来不生，谁言有我、无我？如是见 <lb ed="ZW" n="0088a12"/>者，即名为忍，忍即无生忍。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0088a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0088a1301">此菩萨勝前菩萨所得功德。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0088a1312" cb:place="inline">释曰：如是见者， <lb ed="ZW" n="0088a14"/>勝七宝佈施功德。</p> <lb ed="ZW" n="0088a15"/><p xml:id="pZW09p0088a1501">赞曰：</p> <lb ed="ZW" n="0088a16"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0088a1601"><l>施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088003" n="0088003"/>宝如沙数，</l><l>唯成有漏因。</l> <lb ed="ZW" n="0088a17"/><l>不如无我观，</l><l>了妄乃名真。</l> <lb ed="ZW" n="0088a18"/><l>欲证无生忍，</l><l>要假離情<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088004" n="0088004"/>尘。</l> <lb ed="ZW" n="0088a19"/><l>常依二空理，</l><l>当证法王身。</l></lg></cb:div> <lb ed="ZW" n="0088a20"/> <lb ed="ZW" n="0088a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0088a2101">不受福德。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0088a2105" cb:place="inline">见身相是有，即受福德。身尙自 <lb ed="ZW" n="0088a22"/>无，教谁受福德？次明法身，亦辩<persName>如来</persName>之義。世间 <lb ed="ZW" n="0088a23"/>之人，皆云：<persName>如来</persName>行住坐卧，此是邪见。行住坐卧 <lb ed="ZW" n="0088a24"/>者，非是<persName>如来</persName>，<persName>如来</persName>无形无相，不可言行住坐卧是 <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0089a" n="0089a"/> <lb ed="ZW" n="0089a01"/><persName>如来</persName>。<persName>如来</persName>者，不来不去，即是<persName>如来</persName>。故经云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0089a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a0201">无所从来，亦无所去，故名<persName>如来</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a0213" cb:place="inline">释曰：<persName>佛</persName>性 <lb ed="ZW" n="0089a03"/>无生，故名无来；自性不灭，故云无去；不生不 <lb ed="ZW" n="0089a04"/>灭，即是<persName>如来</persName>。若言行住坐卧者是<persName>如来</persName>，即属生 <lb ed="ZW" n="0089a05"/>灭，云何名<persName>佛</persName>？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0089a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a0601">微尘者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a0604" cb:place="inline">即是妄心之异名。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0089a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a0701">世界者，</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a0704" cb:place="inline">即身之别字，此身乃是妄心之所成 <lb ed="ZW" n="0089a08"/>立。若身是有，乃至心有者，则是一合相，身心俱 <lb ed="ZW" n="0089a09"/>无，将何为一合相？故云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0089a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a1001">则非一合相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a1006" cb:place="inline">下文云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0089a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a1101">一合相者，则不可说。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a1109" cb:place="inline">释曰：夫言一合者，无 <lb ed="ZW" n="0089a12"/>一可一，无合可合，万法无名，更有何可说？下文 <lb ed="ZW" n="0089a13"/>云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0089a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a1401">但凡夫之人，贪著其事。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a1410" cb:place="inline">释曰：若见有一事， <lb ed="ZW" n="0089a15"/>即不名一合相，即有差别。若有差别，即有生死， <lb ed="ZW" n="0089a16"/>以有生死，故号凡夫。次牒见：前一牒是声闻，次 <lb ed="ZW" n="0089a17"/>一牒是缘觉，下一牒是大乘修学之人。应作如是 <lb ed="ZW" n="0089a18"/>知，莫取前二种见，此见著二边，後见不属有无。 <lb ed="ZW" n="0089a19"/>下文云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0089a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a2001">应如是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089001" n="0089001"/>知、如是见、如是信解，不生法相。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0089a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a2101">释曰：但不作有见，不作无见，即不住法相。下文 <lb ed="ZW" n="0089a22"/>云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089002" n="0089002"/>：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0089a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a2301">所言法相者，<persName>如来</persName>说：即非法相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a2313" cb:place="inline">释曰：一切 <lb ed="ZW" n="0089a24"/>法尙自空无，何况有相？</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0089a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0089a2501">是名法相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0089a2505" cb:place="inline">了法及相，二俱空故，即是法相。 <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0090a" n="0090a"/> <lb ed="ZW" n="0090a01"/>一切诸法，本自如如，无有动相。为众生说如是 <lb ed="ZW" n="0090a02"/>法，即是正说。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0090a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0090a0301">不取于相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0090a0305" cb:place="inline">无相可取，非是起心，若有心不 <lb ed="ZW" n="0090a04"/>取，还是有取。不取者，本来无心，故云不取于 <lb ed="ZW" n="0090a05"/>相。相亦是空，心亦是空，无心复无相，有何可 <lb ed="ZW" n="0090a06"/>取？故云耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0090a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0090a0701">一切有为法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0090a0706" cb:place="inline">但是世间有情，靑、黄、赤、 <lb ed="ZW" n="0090a08"/>白，皆是有为；起心、不起心，亦是有为。若是作 <lb ed="ZW" n="0090a09"/>相，即有为；言我不作不取，亦是有为。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0090a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0090a1001">如梦幻泡影。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0090a1006" cb:place="inline">即今妻子、儿女、父母、姊妹、 <lb ed="ZW" n="0090a11"/>兄弟、车马、钱财、金银、琉璃，乃至自身高贵、 <lb ed="ZW" n="0090a12"/>聪明、智慧皆是梦相见。譬如梦中得富贵，种种宝 <lb ed="ZW" n="0090a13"/>物、宅舍，及其觉後，一物亦无。即今现世，亦复 <lb ed="ZW" n="0090a14"/>如是，迷时三界有，悟罢十方空。如今见有者，如 <lb ed="ZW" n="0090a15"/>水上泡，如痴儿见水泡，为言是宝珠。现在身即是 <lb ed="ZW" n="0090a16"/>影，无有真实，名之为影。幻者，是不定之意。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0090a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0090a1701">如露亦如电。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0090a1706" cb:place="inline">一切有为法，如草顶露，须臾即 <lb ed="ZW" n="0090a18"/>消；如雲中电，须臾即灭。以要言之，只是观五蕴 <lb ed="ZW" n="0090a19"/>空：观色如梦，观受如泡，观想如影，观行如露， <lb ed="ZW" n="0090a20"/>观识如电。此五种观，亦是幻化，化未有是实。若 <lb ed="ZW" n="0090a21"/>为初心，要用是观，尽其观已，究竟无观。下文 <lb ed="ZW" n="0090a22"/>云：</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0090a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0090a2301">应作如是观<anchor xml:id="nkr_note_orig_0090001" n="0090001"/>。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0090a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0090a2401">赞曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0090002" n="0090002"/>：</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0091a" n="0091a"/> <lb ed="ZW" n="0091a01"/><lg type="regular" xml:id="lgZW09p0091a0101"><l>如星翳灯幻，</l><l>皆为喩无常。</l> <lb ed="ZW" n="0091a02"/><l>漏识修因果，</l><l>谁能得久长<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091001" n="0091001"/>。</l> <lb ed="ZW" n="0091a03"/><l>危脆同泡露，</l><l>如雲影电光。</l> <lb ed="ZW" n="0091a04"/><l>饶经八万劫，</l><l>终竟落空亡。</l></lg> <lb ed="ZW" n="0091a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a0501">经曰：</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0091a0503" cb:place="inline"><persName>佛</persName>说是经已。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a0508" cb:place="inline">今则不然，<persName>佛</persName>说是空已。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0091a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0091a0601">长老须菩提及诸比丘、比丘尼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a0613" cb:place="inline">释曰：须菩提 <lb ed="ZW" n="0091a07"/>是空義，从本以来，未曾暂有，故名长老。比丘 <lb ed="ZW" n="0091a08"/>者，此名自性无恶。比丘尼者，此名自性空。如是 <lb ed="ZW" n="0091a09"/>了義，即是说经已。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0091a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0091a1001">优婆塞、优婆夷者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a1008" cb:place="inline">此是梵音，此土名信。优 <lb ed="ZW" n="0091a11"/>婆塞，名淸信；优婆夷者，此名久信。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0091a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0091a1201">一切世间，天、人。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a1207" cb:place="inline">此名淸净行。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0091a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0091a1301">阿修罗。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a1304" cb:place="inline">不定心。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0091a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW09p0091a1401">闻<persName>佛</persName>所说，皆大欢喜，信受奉行。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW09p0091a1413" cb:place="inline">释曰：若约 <lb ed="ZW" n="0091a15"/>事相，即是许多听众，亦名同闻众。今约理会，義 <lb ed="ZW" n="0091a16"/>即不然。许多尽是行位，未悟之时，许多行位，及 <lb ed="ZW" n="0091a17"/>其悟了，尽同法身，故言欢喜奉行。若约事相解 <lb ed="ZW" n="0091a18"/>者，如许多人，不解欢喜，番投自归，名为奉行。 <lb ed="ZW" n="0091a19"/>又有人言：依法修行，名为奉行。若如理者，如今 <lb ed="ZW" n="0091a20"/>即不分，更有天、人、阿修罗等。若作相解，无有 <lb ed="ZW" n="0091a21"/>是处，<persName>如来</persName>设教，皆约当身，自化自度。只不能自 <lb ed="ZW" n="0091a22"/>悟，要须大善知识指示，然始见路。<persName>佛</persName>教如是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091002" n="0091002"/>，普 <lb ed="ZW" n="0091a23"/>愿勿疑，故以记耳。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0091a24"/><p xml:id="pZW09p0091a2401">金刚经注颂勘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091003" n="0091003"/>挍释毕。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW09.0073d.0092a" n="0092a"/> <lb ed="ZW" n="0092a01"/><p xml:id="pZW09p0092a0101">〔录文完〕</p></cb:div></cb:div> </body> <back> <cb:div type="zangwai-notes"> <head>方廣锠 挍注</head> <p> <note n="0073001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073001">“程”，底本作“呈”，據文意改。</note> <note n="0075001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075001">“一”，甲本自此开始。</note> <note n="0075002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075002">“命”，甲本作“令”。</note> <note n="0075003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075003">“命”，甲本作“令”。</note> <note n="0075004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075004">“道”，甲本无。</note> <note n="0075005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075005">“亦云”，甲本作“亦云道”。</note> <note n="0075006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075006">“大”，底、甲本作“代”，據文意改。</note> <note n="0076001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076001">“与”，底本作“与蕴”，據甲本删。</note> <note n="0076002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076002">“无”，甲本作“不”。</note> <note n="0076003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076003">“路”，甲本作“行”。</note> <note n="0076004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076004">“皆依”，甲本作“依他”。</note> <note n="0076005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076005">“修成”，底本作“能依”，據甲本改。</note> <note n="0077001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077001">“曰”，甲本作“者”。</note> <note n="0077002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077002">“人轻贱”，底本无，據甲本補。</note> <note n="0078001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078001">“众生”，甲本残缺。</note> <note n="0078002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078002">“众”，甲本残缺。</note> <note n="0078003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078003">“妄故灭，众生随<persName>佛</persName>语”，甲本残缺。</note> <note n="0078004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078004">“云”，甲本至此结束。</note> <note n="0078005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078005">“燃”，乙本自此开始。</note> <note n="0079001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079001">“義”，乙本无。</note> <note n="0079002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079002">“得”，乙本无。</note> <note n="0079003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079003">“释曰”，乙本作“如義释曰”。</note> <note n="0079004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079004">“如”，乙本无。</note> <note n="0080001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080001">“既”，乙本作“即”。</note> <note n="0080002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080002">“法”，乙本无。</note> <note n="0080003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080003">“呼”，乙本作“乎”。</note> <note n="0080004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080004">“明”，乙本作“名”。</note> <note n="0080005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080005">“法”，乙本无。</note> <note n="0080006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080006">“十四”，底本作“十三”，乙本作“三十”，據《大正藏》本《大般涅槃经･圣行品第七之四》第十四卷“<persName>如来</persName>即是法……法即<persName>如来</persName>”改。</note> <note n="0080007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080007">“法”，乙本无。</note> <note n="0080008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080008">“即”，底本作“灭即”，據乙本删。</note> <note n="0080009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080009">“故”，乙本无。</note> <note n="0081001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081001">“诸法”，底、乙本均作“法诸”，據文意改。</note> <note n="0081002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081002">“既”，乙本作“即”。</note> <note n="0081003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081003">“此”，乙本作“此是”。</note> <note n="0081004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081004">“名”，乙本无。</note> <note n="0082001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082001">“名”，乙本至此结束，丙本自此开始。</note> <note n="0082002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082002">“心”，丙本无。</note> <note n="0082003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082003">“名”，丙本无。</note> <note n="0082004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082004">“纵”，丙本作“踪”。</note> <note n="0083001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083001">“作如”，丙本作“能作”。</note> <note n="0083002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083002">“应化是方便之身”，丙本无。</note> <note n="0083003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083003">“报”，丙本作“物”。</note> <note n="0084001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084001">“法身，法身具合万法”，底本残，據丙本補。</note> <note n="0084002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084002">“有”，丙本作“假”。</note> <note n="0084003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084003">“名故云是说”，底本残，據丙本補。</note> <note n="0084004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084004">“法<persName>佛</persName>说法”，底本无，據丙本補。</note> <note n="0084005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084005">“有”，丙本无。</note> <note n="0084006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084006">“下”，底本残，據丙本補。</note> <note n="0084007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084007">“二乘之人为<persName>佛</persName>是高，众生”，底本残，據丙本補。</note> <note n="0084008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084008">“二乘无目，不见”，底本残，據丙本補。</note> <note n="0084009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084009">“人心自有高下”，底本残，據丙本補。</note> <note n="0085001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085001">“即”，戊本自此开始。</note> <note n="0085002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085002">“即是般若波罗蜜法，即是菩提”，底本残，據丙、戊本補。</note> <note n="0085003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085003">“下文云”，底、丙本无，據戊本補。</note> <note n="0085004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085004">“善法者，<persName>如来</persName>说非”，戊本残。</note> <note n="0085005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085005">“善”，底本至此结束，以下敦研369号背为底本。</note> <note n="0085006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085006">“修”，底本、戊本残，據丙本補。</note> <note n="0085007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085007">“所摄，即无”，底本残，據丙本補。</note> <note n="0085008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085008">“无别”，丙本作“别无”。</note> <note n="0085009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085009">“释曰”，丙本无。</note> <note n="0085010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085010">“经”，底本无，據丙本補。</note> <note n="0085011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085011">“空”，丙本无。</note> <note n="0086001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086001">“想”，底本作“念”，據丙本改。</note> <note n="0086002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086002">“许”，丙本至此结束。</note> <note n="0086003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086003">“即”底本作“既”，據文意改。</note> <note n="0086004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086004">“相”，底本作“想”，據文意改。</note> <note n="0086005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086005">“无”，丁本自此开始。</note> <note n="0086006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086006">“以”，底本作“如”，據丁本改。</note> <note n="0086007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086007">“文云：<persName>如来</persName>说有我者则非有”，丁本残。</note> <note n="0086008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086008">“生死而求涅槃”，丁本残。</note> <note n="0086009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086009">“空”，丁本作“为空”。</note> <note n="0087001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087001">“以”，丁本无。</note> <note n="0087002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087002">“则”，丁本作“即”。</note> <note n="0087003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087003">“无相貌”，底本残，據丁本補。</note> <note n="0087004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087004">“若以音声为<persName>如来</persName>”，丁本无。</note> <note n="0087005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087005">“是”，丁本无。</note> <note n="0087006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087006">“<persName>如来</persName>无色无声，是故偈云”，底本残，據丁本補。</note> <note n="0087007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087007">“而”，丁本作“如”。</note> <note n="0088001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088001">“故”，丁本无。</note> <note n="0088002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088002">“若”，底本作“若不”，據丁本删。</note> <note n="0088003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088003">“施”，底本作“施命”，據丁本删。</note> <note n="0088004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088004">“情”，丁本作“贪”。</note> <note n="0089001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089001">“是”，丁本至此结束。</note> <note n="0089002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089002">“云”，底本无，據文意補。</note> <note n="0090001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0090001">“应作如是观”，底本字体与“注”、“释”同，比前面“经”的字体小号。</note> <note n="0090002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0090002">“赞曰”，底本无，據文意補。</note> <note n="0091001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091001">“长”，底本作“常”，據斯4105号改。</note> <note n="0091002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091002">“是”，底本残，據文意補。</note> <note n="0091003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091003">“勘”，底本作“堪”，據文意改。</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>